Tell Qaramel

Tell Qaramel

  • Nazwa projektu:

  • Typ stanowiska:

    Stanowisko osadnicze

    Lokalizacja:

    Syria
    Północny Lewant

    Datowanie:

    – Protoneolit i początki neolitu preceramicznego (11 tysiąclecie p.n.e.–10/9 tysiąclecie p.n.e.
    – Wczesna Epoka Brązu

Najciekawsze odkrycia:

– Kilkadziesiąt obiektów architektury wczesnoneolitycznej, w tym pięć wież i dwa budynki protoświątynne
– Ponad 400 ornamentowanych zabytków kamiennych
– Kilkadziesiąt pochówków szkieletowych w obrębie osady

Historia badań:

Badane przez misję CAŚ UW w latach:

1999–2011

Typ badań:

Wykopaliska

Kierownicy badań:

Ryszard F. Mazurowski, Instytut Archeologii UW (1999–2011)
Bassam Jammous, DGAM (1999–2000 and 2002)
Thaer Yartah, DGAM (2001)
Youssef Kanjou, DGAM (2003–2011)

Instytucje współpracujące:

– Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego
– Syryjski Departament Starożytności

Opis stanowiska i badań:

Badana w Tell Qaramel osada ma ok. 3,5 ha powierzchni i obejmuje pozostałości osadnicze ze stadium protoneolitu i wczesnego neolitu preceramicznego (PPNA). Podczas 13 sezonów prac przebadano pięć kolistych kamiennych wież datowanych metodą radioaktywnego węgla C14 na okres od połowy 11 tysiąclecia p.n.e. do ok. 9650 p.n.e. To czyni z nich najstarsze tego typu budowle na świecie. Na podstawie serii ponad 80. dat C14 wyróżniono pięć horyzontów osadniczych: H0 16,890–10,980 p.n.e.; H1 10,890–9670 p.n.e.; H2 10,670–9250 p.n.e.; H3 9820–8710 p.n.e.; H4 9310–8780 p.n.e.

Te monumentalne konstrukcje miały charakter kultowy, a jednocześnie były prawdopodobnie miejscami zgromadzeń mieszkańców osady. Przemawia za tym aranżacja ich wnętrz. W wykopach usytuowanych obok wież odkryto około 90 domostw mieszkalnych oraz budowli gospodarczych, trzy świątynie/domy zgromadzeń, liczne paleniska i jamy gospodarcze. W części domostw, pod podłogami, oraz pomiędzy domostwami, w owalnych lub kolistych jamach, znaleziono 35 pochówków ludzkich oraz kilka zwierzęcych. Ułożeni w pozycji embrionalnej zmarli sporadycznie wyposażeni byli w kamienne lub kościane paciorki i zawieszki.

W osadzie odkryto też niezwykle bogatą kolekcję przedmiotów codziennego użytku z krzemienia, kości i, przede wszystkim, z kamienia (m.in. chlorytu i wapienia). Wiele z było bogato zdobionych motywami geometrycznymi, zwierzęcymi i antropomorficznymi.

W przypadku Qaramelu ewenementem jest fakt, że tak wysoko rozwiniętą kulturę ukształtowała społeczność zbieraczy i myśliwych, nie zaś rolników ― w dotychczasowych badaniach specjalistycznych nie stwierdzono śladów udomowienia zwierząt i zbóż.

Inne materiały na temat misji:
Informacje o badaniach:

Biuletyn „Archeowieści PCMA”, 21, (2010):

W mediach:

2009 Qaramel najstarsze miasto świata, National Geographic Polska
2009 Osada pięciu wież. Polscy archeolodzy odkryli w Syrii najstarsze miasto świata. Newsweek Polska Plus
Mazurowski, R.F. (2001). Tell Qaramel – początki cywilizacji, Archeologia Żywa, Nr 2(17), 7–10

Wydarzenia związane z projektem:

2010 kwiecień – Wystawa w Muzeum Narodowym w Aleppo oraz w Ambasadzie RP w Damaszku
2009 – Travelery 2009:  Naukowe odkrycie roku „National Geographic”
2005 marzec – Wystawa w Muzeum Narodowym w Aleppo

Bibliografia projektu:

Ławecka, D. (2016). EB IVB pottery from Tell Qaramel (western Syria). Syria, 93, 201–234.

Mazurowski, R. F., Kanjou, Y. ( Eds.). (2012). Tell Qaramel. Protoneolithic and Early Pre-Pottery Neolithic Settlement in Northern Syria (Preliminary results of the Syrian-Polish archaeological excavations 1999–2007) // Un village protonéolithique et préceramique en Syrie du Nord (=PCMA Excavation Series 2) Warsaw: Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego.

Mazurowski, R. F. (2011). Tell Qaramel. Research 2008, Polish Archaeology in Mediterranean, 20, Warsaw, 319–339.

Mazurowski, R. F. & Kanjou, Y. (2011). Preliminary Report on the Eleventh Season of Excavations at Tell Qaramel (Spring 2009), Chronique Archaeologique en Syrie, V, Damascus, 19–30.

Mazurowski, R. F. (2010). Tell Qaramel. Excavations 2007, Polish Archaeology in Mediterranean, 19, Warsaw, 565–585.

Mazurowski, R. F. & Kanjou, Y. (2010). Preliminary Report on the Tenth Season of Excavations at Tell Qaramel (Autumn 2008), Chronique Archaeologique en Syrie, 4, Damascus, 39–50.

Mazurowski, R. F., Michczyńska, D. J., Pazdur, A. & Piotrowska, N. (2009) Chronology of the Early Pre-pottery Neolithic Settlement Tell Qaramel, Northern Syria, in the Light of Radiocarbon Dating. Radiocarbon, 51(2), 771–781.

Gręzak, A. (2008). Zwierzęce szczątki kostne z Tell Qaramel (północno-zachodnia Syria). In Badania archeozoologiczne w Polsce i Europie Środkowo-Wschodniej Materiały-Metody-Interpretacje, III Sympozjum Archeologii Środowiskowej, Katowice-Koszęcin, 26–29 Listopada 2008, 42–45.

Mazurowski, R. F. (2008). Tell Qaramel. Excavations 2006. Polish Archaeology in Mediterranean, 18, Warsaw, 571–586.

Mazurowski, R. F. (2007). Tell Qaramel. Excavations 2005. Polish Archaeology in Mediterranean, 17, Warsaw, 483–500.

Mazurowski, R. F. (2005). Tell Qaramel. Excavations 2004. Polish Archaeology in Mediterranean, 16, Warsaw, 497–510.

Mazurowski, R. F. (2004). Tell Qaramel. Excavations 2003, Polish Archaeology in Mediterranean, 15, Warszawa, 355–370.

Mazurowski, R. F. & Jamous, B. (2003). Tell Qaramel. Excavations 2002. Polish Archaeology in Mediterranean, 14, Warsaw, 315–330.

Mazurowski, R. F. & Yartah, T. (2002). Tell Qaramel. Excavations 2001. Polish Archaeology in Mediterranean, 13, Warsaw, 295–307.

Mazurowski, R. F. & Jamous, B. (2001). Tell Qaramel. Excavations 2000. Polish Archaeology in Mediterranean, 12, Warsaw, 327–342.

Mazurowski, R. F. (2000). Tell Qaramel. Preliminary Report on the First Season, 1999. Polish Archaeology in Mediterranean, 11, Warsaw, 285–296.

Galeria: