Marea

Marea

  • Nazwa projektu:

    Marea Mission

  • Typ stanowiska:

    Osadnicze: miasto, port

    Lokalizacja:

    Egipt
    Rejon Mareotis
    Nad Jeziorem Mariut, 45 km na zachód od Aleksandrii

    Datowanie:

    – okres hellenistyczny – molo zbudowane z bloków kamiennych łączonych klamrami metalowymi na tzw. „jaskółczy ogon” (I wiek p.n.e.)
    – okres rzymski – piec do wypału ceramiki w apsydzie bazyliki (I–II wiek)
    – okres późnoantyczny-bizantyjski (V–VIII wiek)

Najciekawsze odkrycia:

– kaplica grobowa z V–VI wieku n.e.
– łaźnie z VI wieku n.e., z kołem wodnym wydobywającym wodę ze studni (tzw. sakija)
– bazylika wczesnobizantyjska datowana na V–VIII wiek n.e.
– trzy mola, w tym najdłuższe przy bazylice (125 m)
– zabudowania użytkowo-gospodarcze za bazyliką
– jedno z największe odkrytych w Egipcie skupisk ostrakonów – 180 fragmentów ceramicznych z inskrypcjami

Historia badań:

Badane przez misję CAŚ UW w latach:

2000–

Typ badań:

badania wykopaliskowe, prace konserwatorskie

Kierownicy badań:

Hanna Szymańska (2000–2010)
Krzysztof Babraj, Muzeum Archeologiczne w Krakowie (2011– )

Instytucje współpracujące:

– Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego
– Muzeum Archeologiczne w Krakowie
oraz
– Państwowa Wyższa Szkoła Techniczno–Ekonomiczna im. Ks. Bronisława Markiewicza w Jarosławiu
– Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki

Opis stanowiska i badań:

Stanowisko Marea to antyczne miasto położone na południowy-zachód od Aleksandrii, nad jeziorem Mareotis (Mariut), które znane jest z klasycznych źródeł historycznych: Herodota (II, 30,2), Diodora Sycylijskiego (I, 68) i Tukidydesa (I, 104).

W czasach antycznych było ważnym portem i ośrodkiem handlowym. Marea była dużym miastem portowym położonym na południowy-wschód od Aleksandrii. W starożytności słynęła m.in. ze swych doskonałych win, które chętnie rozprowadzano we wszystkich regionach basenu Morza Śródziemnego. Proponowana identyfikacja stanowiska Marea jako miasta Philoxenite, założonego przez konsula z czasów cesarza Anastazjusza (491–518 n.e.) budzi nadal wątpliwości. Identyfikację taką zaproponował Mieczysław Rodziewicz, który oparł się na wynikach badań powierzchniowych i położeniu stanowiska.

Położenie miasta sprawiało, że był to ważny port w okresie rzymskim i bizantyńskim, ale prawdopodobnie istniał już wcześniej, w okresie ptolemejskim. Ponieważ jezioro Mareotis było połączone z Nilem i z wybrzeżem siecią kanałów, do portu docierały produkty z Górnego Egiptu. O znaczeniu tego portu świadczą cztery długie mola zbudowane z ciosów kamiennych związanych wodoodporną zaprawą. Najdłuższe z nich ma aż 125 metrów długości.

W 2003 roku rozpoczęto badania w bizantyjskiej bazylice w Marei, drugiej co do wielkości w Egipcie. Odkryte tam przedmioty datowane są na okres od końca V do początku VIII wieku, czyli z czasów największego rozkwitu miasta. Poniżej apsydy i części prezbiterium znaleziono potężny piec ceramiczny z okresu rzymskiego, jeden z największych odkrytych dotychczas w Egipcie. Jego fragmenty posłużyły budowniczym bazyliki jako fundament apsydy.

Koło bazyliki odkryto kompleks łaźni z kołem wodnym wydobywającym wodę ze studni (tzw. sakija). Dalej na południe znajdowała się kaplica grobowa; obie budowle pochodzą z VI wieku. Za apsydą rozciągał się zespół budynków zidentyfikowanych jako magazyny, sklepiki, warsztaty i domy mieszkalne. Pochodzi stamtąd największy znany zbiór ostrakonów z V–VI wieku, zapisanych notatkami dotyczącymi budowy bazyliki.

Bibliografia projektu:

Babraj, K., Kogut, J. (2015). Late-Roman and early-Bizantyne analogues of structures in Marea/Philoxenite, Materiały Archeologiczne XL, 87–100.

Babraj, K., Drzymuchowska, A. and Willburger, N. (2014). Marea 2011. Polish Archaeology in the Mediterranean 23/1, 45–62.

Babraj, K., Szymańska, H. (2013). Badania bazylik i mol w Marei w Egipcie, Materiały Archeologiczne XXXIX, Kraków, 169–177.

Babraj, K. et al. (2013). Eleventh season of excavations at Marea (2010) with appendix: The harbor jetties of Marea. Polish Archaeology in the Mediterranean 22, 55–78.

Kogut, J. (2013). Numerical modeling of response and analysis of the ancient pottery kiln from Marea (Egypt), Materiały Archeologiczne XXXIX, Krakow, 55–58.

Drzymuchowska, A. (2012). Marea 2009: Pottery from the excavations. Polish Archaeology in the Mediterranean 21, 72–77.

Babraj, K., Kogut, J. and Zięba, K. (2012). Numerical modeling of response and analysis of the ancient pottery kiln from Marea (Egypt) due to the soil loading, AGH Journal of Mining and Geoengineering 36/1, Kraków, 203–209.

Szymańska, H., Babraj, K. (2012). Marea. Report 2009. Polish Archaeology in the Mediterranean 21, 59–71.

Drzymuchowska, A. (2011). Marea 2008: Pottery from the excavations. Polish Archaeology in the Mediterranean 20, 97–101.

Szymańska, H., Babraj, K. (2011). Marea: excavations 2008. Polish Archaeology in the Mediterranean 20, 81–96.

Szymańska, H., Babraj, K. (2010). Marea 2007. Eight season of excavations. Polish Archaeology in the Mediterranean 19, 71–76.

Wronska-Kucy, B. (2010). Conservation work at Marea in 2007. Polish Archaeology in the Mediterranean 19, 77–80.

Szymańska, H., Babraj, K. (2008). Marea: Report on the excavations of the Polish Archaeological Mission in 2006. Polish Archaeology in the Mediterranean 18, 51–61.

Szymańska, H., Babraj, K. (2008). Rozwój starożytnego miasta Marea w Egipcie na tle warunków środowiska, Zeszyty Naukowe Szkoły Wyższej Przymierza Rodzin w Warszawie, Seria Geograficzno-Turystyczna 1, 7–25.

Szymańska, H., Babraj, K. (2008). Byzantine Marea Excavations in 2000–2003 and 2006. Marea 1, (=Biblioteka Muzeum Archeologicznego w Krakowie IV), Kraków.

Wronska-Kucy, B. (2008). Conservation work at Marea in 2006. Polish Archaeology in the Mediterranean 18, 62–67.

Kucharczyk, R. (2006). Late Roman/Early Byzantine glass from the basilica in Marea, 2004. Polish Archaeology in the Mediterranean 17, 70–74.

Szymańska, H., Babraj, K. (2006). Marea: sixth season of excavations. Polish Archaeology in the Mediterranean 17, 55–66.

Wronska-Kucy, B. (2006). Marea 2005: Masonry conservation report. Polish Archaeology in the Mediterranean 17, 67–69.

Kucharczyk, R. (2005). Glass finds from the basilica in Marea, 2004. Polish Archaeology in the Mediterranean 16, 55–59.

Szymańska, H., Babraj, K. (2005). Marea: Excavations 2004. Polish Archaeology in the Mediterranean 16, 43–54.

Kucharczyk, R. (2004). The glass finds from the basilica in Marea, 2003. Polish Archaeology in the Mediterranean 15, 63–66.

Szymańska, H., Babraj, K. (2004), The Ancient Port of Marea, Egypt, Minerva 15/3, 26–28.

Szymańska, H., Babraj, K. (2004). Körperpflege mit allem Konfort. Die Ruine eines Bades am Maryut-See in Ägypten sprechen für einen hohen technischen Standard in byzantinischer Zeit, Antike Welt, 35/6, 21–28.

Szymańska, H., Babraj, K. (2004). Marea: Fourth season of excavations. Polish Archaeology in the Mediterranean 15, 53–62.

Szymańska, H., Babraj, K. (2003). Marea: Season 2002. Polish Archaeology in the Mediterranean 14, 39–48.

Szymańska, H., Babraj, K. (2003). Fouilles Archéologiques de Marea en Egypte saison 2000–2001, Archeologia 53, 2002, 137–144.

Szymańska, H. and Babraj, K. (2003). Wstępny raport z wykopalisk w Marei w Egipcie. Sierpień–wrzesień 2002, Materiały Archeologiczne XXXIV, Kraków, 159–164.

Majcherek, G. (2002). Marea 2001: Note on the pottery. Polish Archaeology in the Mediterranean 13, 60–64.

Kucharczyk, R. (2002). Marea 2001: Windowpanes and other glass finds. Polish Archaeology in the Mediterranean 13, 65–71.

Szymańska, H., Babraj, K. (2002). Marea: Second interim report, 2001. Polish Archaeology in the Mediterranean 13, 45–53.

Szymańska, H., Babraj, K. (2001). Marea: First interim report, 2000. Polish Archaeology in the Mediterranean 12, 35–45.

Szymańska, H., Babraj, K. (2001). Marea am Maryut-See, die erste Grabungssaison, Herbst 2000, Kemet 10/3, 65–69.

Galeria: