Fajlaka, Kharaib el-Desht

Kharaib el-Desht

  • Nazwa projektu:

    Projekt w ramach Kuwaiti–Polish Archaeological Mission (KPAM)
    Kuwait Failaka Archeological Research Project – comparative study of the settlement patterns on Failaka Island. Investigations of Kharaib el-Desht Settlement Complex

     

  • Typ stanowiska:

    Osada

    Lokalizacja:

    Kuwejt
    Wyspa Failaka

    Datowanie:

    Okres późnoislamski (koniec XVI do końca XIX wieku)

Najciekawsze odkrycia:

– osada rybacka z zabudową mieszkalną i instalacjami rybackimi (blisko sto piecyków do przetwórstwa ryb)
– duży budynek w konstrukcji kamiennej z wewnętrznymi przyporami
– konstrukcje rybackie typu zlokalizowane wzdłuż wybrzeży Zatoki Kharaib el-Desht
– bogaty zestaw importowanych szklanych bransoletek

Historia badań:

Badane przez misję CAŚ UW w latach:

2013, 2015–

Typ badań:

wykopaliska, wspomagane przez badania podwodne (podprojekt mgr M. Nowakowska)

Kierownicy badań:

Piotr Bieliński – kierownik Kuwaiti–Polish Archaeological Mission (KPAM)
Hamed Al-Mutairi
Agnieszka Pieńkowska – kierownik projektu

Instytucje współpracujące:

– Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego
– National Council of Culture, Arts and Letters of the State of Kuwait

Opis stanowiska i badań:

Stanowisko Kharaib Desht położone jest na północno-zachodnim wybrzeżu wyspy Failaka. Pozostałości osady datowanej na późny okres islamski rozciągają się na około 450 m w pasie o szerokości 80 do 100 m. W źródłach pisanych stanowisko to pojawia się w kontekście obecności portugalskiej; obcy przybysze mieli zostać stąd przepędzeni przez plagę szczurów zesłaną przez świętego Auliyę.

Stanowisko zostało zarejestrowane w trakcie badań powierzchniowych prowadzonych w 1976 roku przez włoską misję archeologiczną. Badania wykopaliskowe prowadzone od 2013 roku przez Kuwaiti-Polish Archaeological Mission (KPAM) pozwoliły nie tylko na odsłonięcie fragmentu osady, ale także na rozpoznanie morskiego otoczenia wyspy.

Odsłonięte ślady osadnictwa we wschodniej części stanowiska leżą bezpośrednio na skale macierzystej. Sądząc po obecności kilkudziesięciu pieców i palenisk, centralna część wzniesienia przeznaczona była na działalności o charakterze gospodarczym. W południowo-zachodniej części osady odsłonięto fragmenty dwóch domów. Kilkadziesiąt metrów na północ od tego miejsca natrafiono na fragment dużej budowli o masywnych, kamiennych murach z przyporami wskazującymi na jej specjalne przeznaczenie. Legenda o obecności Portugalczyków na wyspie wspomina św. Ayliyę, a ze wzmianek w źródłach pisanych wiadomo, iż na wyspie rozrzuconych było kilkadziesiąt grobów przypisywanych temu i innym świętym. Jedyne, zachowane do lat 60-tych XX wieku sanktuarium, znajdowało się nieopodal, na stanowisku Al-Khidr. Niewykluczone, że na stanowisku Kharaib Desht mamy do czynienia z budowlą pełniącą podobną funkcję

Wraz z badaniami archeologicznymi prowadzone są również badania podwodne wzdłuż wybrzeża wyspy. W ich wyniku zlokalizowano kilkadziesiąt linearnych i okrągłych kamiennych konstrukcji tzw. pułapek na ryby (fish traps). Kolejnym elementem typowym dla osady rybackiej, pospolicie występującym w Kharaib el-Desht są małe gliniane piecyki. Zarówno ich liczba (ponad 100), jak i różnorodność jest zaskakująca i niespotykana w innych późnoislamskich osadach rybackich. Znaczącą ich koncentrację (ponad 60 piecyków) znaleziono w północno-zachodniej części stanowiska, gdzie koncentrowała się główna działalność związana z przetwórstwem ryb. Piecykom towarzyszą nieliczne fragmenty przepalonej lub okopconej ceramiki oraz bogaty materiał kostny, z przewagą rybich ości. Wyposażenie związane z procesem połowu i wstępnej obróbki ryb znajdowano zarówno w pomieszczeniach, jak i w bezpośrednim sąsiedztwie gospodarstw. Były to m.in. różnego rodzaju kotwice kamienne, haczyki do połowu ryb i ciężarki do sieci z kamienia lub fragmentów naczyń ceramicznych.

Repertuar naczyń odnalezionych w bezpośrednim sąsiedztwie infrastruktury rybackiej niewiele różni się od przeciętnego wyposażenia mieszkania późnoislamskiego. Zwraca jednak uwagę duży odsetek naczyń kuchennych. Spośród form do gotowania liczną grupę reprezentowały rozmaite kuliste garnki i duże, prostościenne misy typu Julfar Ware, czy ręcznie lepione, bardzo prymitywne misy. Dużą część zespołu stanowiły też różnego rodzaju dzbanki, miseczki, słoiki i dzbany na wodę zaliczane do popularnej grupy ‘Ali Ware/Cream Sandy Ware.  Znaczną część naczyń można uznać za ceramikę stołową, używaną do podawania posiłków. Wśród nich należy wskazać dużą ilość różnego rodzaju glazurowanych czarek i talerzy na pierścieniowatej stopce typu Manganese Purple Underglazed-Painted Ware, Bahla Ware/Khunj Ware, Late Turquoise Glaze Ware, Monochrome Green Glaze czy Red-Yellow. Glazury te były raczej słabej jakości. Mimo to niektóre spośród nich nosiły ślady reperacji. Osiemnastowieczne, wysokiej jakości importowane kubki, talerze czy czarki porcelanowe z dekoracją typu Blue-and-White Porcelain stanowiły niewielki odsetek całego znalezionego materiału. Równie rzadko spotkać można było ich tańszą imitację w postaci fryt (tzw Blue-and-White Frit) oraz kilka fragmentów glinianej imitacji w postaci Blue-and-White Earthenware.

Kiedy powstała osada Kharaib el-Desht i kim byli jej mieszkańcy, jak wyglądał proces przetwórstwa wyławianych ryb, a przede wszystkim komu je sprzedawano? Na te pytania brak jeszcze jednoznacznej odpowiedzi. Bez wątpienia jednak rybołówstwo było głównym profilem gospodarczym mieszkańców osady, którzy wykorzystując dogodne warunki geopolityczne wyspy, znaleźli dla siebie miejsce w ówczesnej sieci międzynarodowej wymiany handlowej.

Bibliografia projektu:

Mierzejewska, M. (w druku). Pottery, fishermen and the Gulf trade. Preliminary Results of Four Seasons of Kuwaiti-Polish Excavations on Failaka Island, Proceedings of the Seminar: Archaeology of Failaka and Kuwaiti Coast – Current Research. Nitra 4–6.10.2016

Pieńkowska, A. (w druku). A comparative study of the settlement patterns on Failaka: the Kuwaiti-Polish Archaeological Mission on Failaka Island, 2012-2016, Proceedings of the Seminar: Archaeology of Failaka and Kuwaiti Coast – Current Research. Nitra 4–6.10.2016

Pieńskowska, A. (w druku). Preliminary results of the first season of the joint Kuwaiti-Polish excavations at Kharaib Desht (2013), Proceedings of the 1st Seminar: Kuwait through the Ages

Pieńkowska, A., Mierzejewska, M. (2018). Late Islamic fishing industry in the Gulf: the case of KharāΜib al-Dasht, Jazīrat Faylakā, Proceedings of the Seminar for Arabian Studies 48 (w druku)

Mierzejewska, M. (2015), APPENDIX: Kharaib El-Desht 2013: The Pottery. Preliminary Report, Polish Archaeology in the Mediterranean, 24/1, 571–578

Pieńkowska, A. (2015). Failaka Archeological Research Project – Comparative study of the settlement patterns on Failaka Island. Kharaib Desht 2013, Polish Archaeology in the Mediterranean, 24/1, 560–589

Niepublikowane sprawozdania:

Pieńkowska, A., (Ed.). (2017). Final Progress Report on Fourth Campaign of Joint Kuwaiti – Polish Archaeological Mission at Kharaib Desht Site on Failaka Island (Kuwait) 19.03–30.04.2017, (raport dla Kuwejckiego Departamentu Starożytności)

Mierzejewska, M. (2017). Pottery and small finds, Final Progress Report on Fourth Campaign of Joint Kuwaiti – Polish Archaeological Mission at Kharaib Desht Site on Failaka Island (Kuwait) 19.03–30.04.2017, 17–30 (raport dla Kuwejckiego Departamentu Starożytności)

Pieńkowska, A. (Ed.) (2016). Preliminary Results of the Third Season of the Joint Kuwaiti-Polish Excavations at Kharaib Desht (2016)

Mierzejewska, M. (2016). Pottery and small finds. In A. Pieńkowska, Preliminary Results of the Third Season of the Joint Kuwaiti-Polish Excavations at Kharaib Desht (2016), 30–44 (raport dla Kuwejckiego Departamentu Starożytności)

Pieńkowska A. (Ed.) (2015). Kuwaiti – Polish Archaeological Mission in Kuwait Failaka Archeological Research Project – comparative study of the settlement patterns on Failaka Island. Investigations of Kharaib el-Desht Settlement Complex. Final Report (raport dla Kuwejckiego Departamentu Starożytności)

Pieńkowska A. (Ed.) (2013). Kuwaiti – Polish Archaeological Mission in Kuwait. Archeological Research Project – comparative study of the settlement patterns on Failaka Island. Final Progress Report Season 2013 (raport dla Kuwejckiego Departamentu Starożytności)

Galeria: