powrót do strony głównej
english version
LEW PALMYREŃSKI NOWYM LOGO CENTRUM
zmodyfikowano
10-10-2017

Nea Pafos

<i>1. Teren polskich badań na południowo-zachodnim wybrzeżu Pafos widziany z lotu ptaka. Tam, w roku 1965 polska misja rozpoczęła wykopaliska. Dziś krajobraz wygląda nieco inaczej, Pafos od tamtego czasu bardzo się rozwinęło, a największą atrakcją turystyczną miasta jest właśnie park archeologiczny.</i>

 

W roku 1964 Prof. Kazimierz Michałowski został zaproszony przez Departament Starożytności młodego państwa cypryjskiego, aby wybrać teren wykopalisk dla misji Uniwersytetu Warszawskiego. W roku następnym rozpoczęto badania w południowo-zachodniej części miasta Pafos, na cyplu otoczonym morzem. Już pierwsze wstępne sondaże wykonane w czerwcu 1965 przyniosły spektakularne odkrycia marmurowych rzeźb Asklepiosa i Artemidy oraz skarbu srebrnych monet Filipa Arridajosa i Aleksandra Wielkiego oraz pozwoliły określić ramy czasowe odkrywanych budowli – od późnego IV w. p.n.e. do VII w. n.e.

2. Grupa rzeźb w momencie odnalezienia – marmurowe postaci leżą w nieładzie na posadzce mozaikowej pomieszczenia 19 Willi Tezeusza. Asklepios z Glykonem, Herakles i Dionizos. (fot. W.A. Daszewski)

3. Jedna z wielu srebrnych monet Filipa Arridajosa i Aleksandra Wielkiego ze skarbu, odnalezionego przez polską misję. Awers – głowa władcy, odziana w skórę z głową lwa. (fot. W.A. Daszewski)

Profesor Michałowski przekazał misję prof. W.A. Daszewskiemu, który następnie czterdzieści lat kierował polskimi badaniami. Obecnie prace misji organizuje dr Henryk Meyza. Systematycznie prowadzone badania, zarówno prace wykopaliskowe, konserwatorskie i rekonstrukcyjne, jak i liczne sezony studyjne, stopniowo doprowadziły do publikacji różnorodnych materiałów z tego stanowiska. Nie byłoby to możliwe bez Sponsorów i Przyjaciół misji –

  • Warszawskiego Przedsiębiorstwa Geodezyjnego S.A.

  • Ambasady Republiki Cypryjskiej w Warszawie

  • studentów Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu Jagiellońskiego

  • Koła Przyjaciół Historii Pafos w Pafos na Cyprze

  • rodziny Eliades z Pafos

  • Stowarzyszenia Miłośników Archeologii Brytyjskiego Suwerennego Obszaru Bazy na Cyprze

4. Prace nad rekonstrukcją niszy ściany zachodniej triclinium w Domu Aiona.
5. Przerwa w pracy - studenci Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu Jagiellońskiego w roku 2008. (fot. H. Meyza)

Mamy nadzieję, że uda się nam pozyskać fundusze, aby sfinalizować eksplorację naszego najnowszego, niespodziewanego odkrycia. W tegorocznym sezonie wiosennym odkryliśmy zaskakujący budynek w centrum zachodniego dziedzińca Domu Hellenistycznego. Ponad dwiema ogromnymi cysternami  zbudowano solidną  konstrukcję o bogatej dekoracji architektonicznej – cztery kolumny z kapitelami nabatejskimi. Najpewniej budynek ten jest w jakiś sposób związany z czerpaniem wody. Być może jest to fontanna, być może nimfeum? Abyśmy bezpiecznie mogli kontynuować prace, niezbędne jest profesjonalne zabezpieczenie stropów podziemnych zbiorników wodnych, na których zbudowano fontannę. Opens internal link in current windowCzekamy na sponsorów! (Opens window for sending emailnpaf_PolMis@wp.pl)

6. Najnowsze odkrycie polskiej misji – budynek fontanny w centrum zachodniego dziedzińca Domu Hellenistycznego. Dalsze prace wymagają profesjonalnych zabezpieczeń górniczych, ponieważ tzw. fontanna zbudowana została ponad dwoma podziemnymi cysternami. Kwiecień 2009. (fot. H. Meyza)

7. Rzadko spotykany kapitel nabatejski, który spadł z jednej z wysokich kolumn tzw. fontanny w Domu Hellenistycznym. Kwiecień 2009. (fot. H. Meyza)

Wyniki dotychczasowych badań okazały się ważne i jednocześnie tak atrakcyjne dla zwiedzających, że Departament Starożytności Cypru podjął niedawno decyzję o budowie ochronnego dachu nad głównymi budynkami. Od paru lat polska misja uczestniczy w realizacji tego projektu. Obecnie, zespół pracuje również nad oficjalną stroną internetową Misji Pafos, o której pojawieniu się będziemy informować.

Najbardziej imponującym budynkiem, systematycznie odkrywanym przez polską misję, jest pałac zwany Willą Tezeusza. Pałac ten był wielokrotnie przebudowywany i powiększany, osiągając monumentalne wymiary: 120 m długości i 80 m szerokości. Willa Tezeusza, mająca około stu pomieszczeń i dwa ogrody funkcjonowała od II w. n.e. do końca VI w. n.e. W okresie świetności rezydencja ta mogła być siedzibą władzy rzymskiej. Rezydencja zawdzięcza swoją nazwę najwspanialszej mozaice spośród wielu świetnej jakości mozaik figuralnych odkrytych w całym kompleksie – w pomieszczeniu 36, apsydalnym triclinium, przedstawiona jest mitologiczna scena walki Tezeusza z kreteńskim potworem Minotaurem. Willa była bogato dekorowana mozaikami i rzeźbami z marmuru. Dzięki polskim  badaniom możemy podziwiać posągi Afrodyty, Asklepiosa, Demeter czy Dionizosa, znajdujące się obecnie w Muzeum Pafos.

8. Jedna z propozycji rekonstrukcji fasady południowego skrzydła imponującej Willi Tezeusza w Pafos. Widok od strony atrium, czyli wejścia na dziedziniec. (Mal. K. Kamiński)

<i>9. Plan polskiego stanowiska w Pafos. Największym budynkiem jest Willa Tezeusza, Dom Hellenistyczny znajduje się w południowej części, a Dom Aiona w części północno-wschodniej. (rys.&nbsp;H.&nbsp;Meyza wg.&nbsp;St.&nbsp;Medekszy&nbsp;i A.&nbsp;Brzozowskiej)</i>

10. Bohater ateński, Tezeusz, bierze dynamiczny zamach prawym ramieniem, by mieczem zadać śmiertelny cios Minotaurowi. Mozaika datowana na koniec III wieku lub początek IV wieku. (fot. W.A. Daszewski)

11. Unikatowy aspekt Bogini Miłości - naga kobieta trzymająca miecz to tzw. typ Afrodyty Zbrojnej. Marmurowa rzymska rzeźba odnaleziona w zachodnim skrzydle Willi Tezeusza. (fot. W.A. Daszewski)


12. Jedna z marmurowych rzeźb, zdobiących niegdyś Willę Tezeusza. Asklepios, grecki bóg sztuki lekarskiej, z wężem Glykonem. (fot. W.A. Daszewski)

Liczne znaleziska misji polskiej świadczą o ogromnym znaczeniu miasta Nea Pafos w czasach Ptolemeuszy. Właśnie z okresu ptolemejskiego pochodzi wielka budowla perystylowa, Dom Hellenistyczny, którego mury i kolumnady otaczały wewnętrzny dziedziniec (il.13. Budynek jest wcześniejszy od Willi Tezeusza – został zbudowany w II lub I w p.n.e. i wielokrotnie przebudowany, funkcjonował do 1. poł. II wieku n.e., kiedy to został definitywnie zniszczony w trzęsieniu ziemi. Budowla ta dostarczyła wielu ciekawych odkryć. Odnaleziono m.in. ołtarz ofiarny, otoczony lampkami oliwnymi i licznymi figurkami wotywnymi, które potwierdzają kult egipskich bóstw – byka Apisa (il.14) oraz Izydy. Odnaleziono tam też większą figurkę pięknej Afrodyty. Polskie badania potwierdzają też istnienie w Pafos mennicy królewskiej, zorganizowanej pod postacią sieci niewielkich warsztatów działających pod nadzorem państwa.

13. Odkryty przez polską misję Dom Hellenistyczny zachwycał malowidłami, mozaikami oraz portykami. Na zdjęciu zrekonstruowany fragment jońskiej kolumnady, wschodni portyk jednego z dwóch wewnętrznych dziedzińców. (fot. J. Michalska)

14. Gliniana figurka Apisa, egipskiego boga męskiej płodności, znaleziona przy ołtarzu w Domu Hellenistycznym. (fot. H. Meyza)

Jesienią roku 1983 w pobliżu głównej bramy pałacu odkryto zwalisko bloków innego rzymskiego budynku. Wkrótce też, odnaleziono główną salę tej budowli, której podłoga,  niczym misternie tkanym dywanem, ozdobiona jest unikatową mozaiką. Dom ten, Dom Aiona, otrzymał imię od postaci umieszczonej w centrum tej zachwycającej mozaiki – majestatycznego Aiona, Boga Wiecznego Czasu.

<i>15. Zeus uwodzący ziemską królową, konkurs piękności, morski świat nereid, harmonijna muzyka okrutnego Apollina oraz triumfalny pochód Boga Wina przez świat. Nie tylko te sceny przedstawia mozaika głównej sali Domu&nbsp;Aiona. (fot.&nbsp;W.A.&nbsp;Daszewski)</i>

Mozaika z Domu Aiona, datowana na poł. IV, to zespół ułożonych w trzy rzędy pięciu scen mitologicznych. Panel pierwszy przedstawia Ledę, królową Sparty, kąpiącą się nad brzegiem rzeki, z Zeusem pod postacią łabędzia; drugi, przekazanie nowonarodzonego Dionizosa pod opiekę Trofeusza i nimf. Trzeci, największy panel położony centralnie, przedstawia konkurs piękności, w którym konkurują Kasjopeja i nereidy, a  sędzią w tej rywalizacji jest umieszczony pośrodku scen Aion. Na panelu czwartym widnieje procesja Dionizosa; panel piąty przedstawia zaś moment wydania wyroku na Marsjasza, który ośmielił się stanąć do pojedynku z Apollinem.

16. Aion, bóg Wiecznego Czasu, jako sędzia w konkursie piękności. Centralny panel mozaiki z triclinium Domu Aiona. (fot. W.A. Daszewski)

17. Morskie nimfy nereidy odpływają niepocieszone po przegranym konkursie piękności. Detal mozaiki z triclinium Domu Aiona. (fot. W. Jerke)

Choć wciąż trudno definitywnie określić granice Domu Aiona, to dotychczasowe dane wskazują na to, że budynek ten ma plan prostokąta o wymiarach ok. 20 x 40 m., rozciągającego się wschód-zachód. W budynku odkryto wiele dekorowanych bloków kamiennych, m.in. kolumnę z kapitelem jońskim, podtrzymującą łuk i ozdobny gzyms. W ciągu pomieszczeń znajdujących się na północ od triclinium na szczególną uwagę zasługuje jedno. Wzdłuż jego ścian znajdowały się ławy, a pośrodku podest, zaś ściany zdobione były wyjątkowej jakości malowidłami. Wśród motywów geometrycznych i floralnych zaskoczeniem dla archeologów okazały się być wspaniałe przedstawienia figuralne. Gdy setki drobnych, kolorowych fragmentów zostały złożone przez polskich konserwatorów, wyłonił się zaskakujący obraz – na tle motywów roślinnych i  wśród przedstawień ptaków widniał bóg poezji Apollo, ubrany w długą szatę i wieniec laurowy,  oraz kobiece postaci Muz (il.), symbolizujących dziedziny sztuki. Malowidła te możemy dziś oglądać w Muzeum w Pafos.

Sponsorów, studentów oraz wolontariuszy serdecznie zapraszamy do współpracy. Kalosorisate stin Kypro! Witajcie na Cyprze!

18. Jedna z dziewięciu Muz, towarzyszek boga poezji, Apollina. Malowidło naścienne z IV wieku n.e., odnalezione w pomieszczeniu nr 7 w Domu Aiona. (fot. W. Jerke)

<i>Prof. Daszewski odczyszcza mozaikę Tezeusza.</i>

Sponsorów, studentów oraz wolontariuszy serdecznie zapraszamy do współpracy. Kontakt pod adresem e-mail: Opens window for sending emailnpaf_PolMis@wp.pl. Kalosorisate stin Kypro! Witajcie na Cyprze!

Dzięki wsparciu Ambasady Republiki Cypryjskiej w Warszawie misja archeologiczna UW w Pafos mogła zaprezentować swoje osiągnięcia w trakcie Opens internal link in current window13. Pikniku Naukowego Polskiego Radia i Centrum Nauki „Kopernik”. Pośród wielu atrakcji każdy mógł znaleźć coś dla siebie. Dorośli uczestnicy mogli zapoznać się ze związkami starożytnej religii Cypru z niebem – informował o nich folder wydany z pomocą Wydawnictwa „Neriton”. Ambasada dostarczyła liczne broszury informacyjne o kulturze i turystyce Cypru. Dodatkową atrakcją były dostarczone przez poselstwo cypryjskie przysmaki: ser halloumi i dolmadakia. Młodszych gości naszego namiotu również udało się zainteresować pracą archeologów. Dzieci poznawały astralne bóstwa Cypru bawiąc się w Kąciku Warsztatu Mozaikowego, który stwarzał możliwość samodzielnego układania mozaik z ceramicznych kostek. Można też było samemu ułożyć puzzle, przedstawiające różne postaci ze starożytnych mozaik odkrytych przez polską misję w cypryjskim Pafos: Tezeusza zabijającego Minotaura, małego Achillesa kąpanego w Styksie, postać Atropos, Parki przędącej los Achillesa, czy geometryczny dywan z mozaikami z Domu Aiona. Trzecią formą kontaktu z mozaikami były kolorowanki oparte na wzorach mozaik i rzeźb antycznych. Obok działał Kącik Ceramiczny, gdzie dzieci chętnie lepiły z gliny garnki lub figurki własnego pomysłu. Często tez inspirowały się wzorami antycznymi widocznymi na planszach. Ułożono ponad 10 plansz mozaikowych 60x60 cm, zużyto 10 kg gliny, rozdano ponad 500 kolorowanek i około 300 folderów. Dzięki Ambasadzie autorzy najładniejszych prac, gwiazdki z mozaiki i garnuszka, otrzymali wspaniałe nagrody – kalendarze i aparaty fotograficzne W namiocie tłoczyli się rodzice, oczekujący na zaangażowane w zabawę dzieci. Było wesoło aż do wieczora i nie przeszkodził w tym ulewny deszcz.

<i>Piknik Naukowy 2009: układanie mozaik i lepienie garnków</i>